A Exaltatio seu Reuersio Sanctae Crucis no manuscrito Ms. 528 de Le Labo – Cambrai
Palavras-chave:
Heráclio, Guerra bizantino-sassânida, BHL 4178Resumo
Estudo sobre os fólios 193r a 194r do manuscrito Ms. 528 de Le Labo – Cambrai, um códice inédito francês do século XI, contendo um sermão anônimo iluminado que demonstrou ser a Exaltatio seu Reuersio Sanctae Crucis, a lenda medieval da recuperação do lenho da Crucifixão pelo imperador bizantino Heráclio, no contexto da guerra bizantino-sassânida. Analisa-se sua relação com a festividade litúrgica comemorada em Jerusalem, Constantinopla e Roma, com as fontes históricas bizantinas e com os ecos do evento em Ocidente. A análise filológica foi feita com a ajuda de ferramentas computacionais e consulta nos repositórios digitais das principais bibliotecas europeias, objetivando detectar as divergências com outras fontes. Povidencia-se uma tradução para o português, na íntegra, desta lenda forjada entre Bizâncio e Ocidente, bem como uma lista atualizada dos manuscritos que incluem o mesmo sermão, destacando aqueles já digitalizados pelas bibliotecas e acessíveis on-line.
Referências
AREOPAGITA, Dionísio. S. Dionisii Areopagitae Opera Omnia Quae Extant. Patrologiae Cursus Completus. Series Graeca. Tomus III. Paris: J. P. Migne, 1857. 1192p.
BAERT, B. A Heritage of Holy Wood: The Legend of the True Cross in Text and Image. Leida: Koninklijke Brill, 2004. 561p.
BOLANDISTA, S. Bibliotheca Hagiographica Latina Antiquae Mediae Aetatis. Bruxelas: Socii Bollandiani, 1898. 687p.
BORGEHAMMAR, S. Heraclius learns humility: Two Early Latin Accounts Composed for the Celebration of Exaltatio Crucis. Millenium. Berlim, vol. 26, p. 145-201, out. 2009.
CAMBRAI. Le Labo – Cambrai. Ms. 528 (487). Homiliário. Séc. XII. 274f.
CEDRENO, J. Georgius Cedrenus Ioannis Scyliztae Ope. Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. Bonn: Impensis Ed. Weberi, 1838. 831p.
COLVENEERE, G. Hrabani Mauri, abbatis primum Fuldensis; ordinis benedicti, postea archeipiscopi Moguntini operum quotquot reperiri potuerunt; Tomus Quartus. Colônia: Antônio Hierati, 1626. 534p.
DINDORF, L. Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. Chronicon Paschale, Volumen I. Bonn: Impensis Ed. Weberi, 1832. 738p.
EGÉRIA. Silviae vel potius Aetheriae peregrinatio ad loca sancta. Heidelberg: W. Hereaus, 1908. 63p.
FAUCHET, C. Recueil des antiquitez gauloises et françoises. Genebra: P. Marceau, 1611. 1096p.
FORTUNATO, Venâncio. Venanti Honori Clementiani Fortunati, Presbyteri Italici, Opera Poetica. Monumenta Germanica Historia. Scriptores Antiquissimi, 1. Berlim: Friedmann, 1881. 428p.
FREDEGÁRIO, C. D. Fredegarii et Aliorum Chronica. Vitae Sanctorum. Monumenta Germanica Historia. Hannover: Krusch, 1888. 579p.
GODOI, P. W. A cor do pergaminho nas iluminuras do manuscrito BM Cambrai 528 (século XII). Caiana: Buenos Aires, v. 23, n. 1, p. 25 – 43, jan./jun. 2024.
______. Cabeças cortadas: a decapitação de mártires no manuscrito BM Cambrai 528 (séc. XII). In: VISALLI, A. M.; VIEIRA, J. R. (Org.). Imagem, religiões e religiosidades. 1ed. Londrina: LEDI, 2022, v. 1, p. 246-271.
______. Furos e cortes: materialidade e suporte das imagens medievais no Homiliário de Saint-André-du-Câteau (BM Cambrai 528). In: PEREIRA, M. C. C. L.; SOUZA, M. I. E. D. D. (Org.). Encontros com as imagens medievais: volume II. 1ed.São Paulo: FFLCH/USP, 2021, v. II, p. 162-185.
HAMARTOLO, J. Georgii Monachi Chronicon. Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana. Lepizig: C. De Boor, 1904. 461p.
MAURO, Rabano. B. Rabani Mauri, Fuldensis Abbatis et Moguntini Archiepiscopi, Opera Omnia. Tomus Quartus. Patrologiae Cursus Completus. Series Latina. Tomus CX. Paris: J. P. Migne, 1864. 1212p.
MOMBRIZIO, B. Sanctuarium siue Uitae Sanctorum. Paris: Alberto Fontemoing, 1910. 734p.
NICÉFORO. Nicephori Archiepiscopi Constantinopolitani Opuscula Historica. Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana. Leipzig: C. de Boor, 1880. 344p.
PADOVA. Biblioteca Capitolare. D. 47. Liber Sacramentorum Paduensis. Séc. IX, 596f.
PACENSE, I. Sanctorum Hildefonsi, Leodegarii, Juliani, Toletani, Augustodunensis et Iterum Toletani Episcoporum Opera Omnia. Patrologiae Cursus Completus. Series Latina. Tomus XCVI. Paris: J. P. Migne, 1862. 1612p.
PASCUA VÍLCHEZ, F. El Liber Sancti Andreae de Castello: descripción y análisis del manuscrito Ms 528 de la Bibliothèque Municipale de Cambrai. Medievalis. Rio de Janeiro, vol. 8, n° 1, p. 1 – 27, abr. 2019.
______. El pantocrátor del Liber Sancti Andreae de Castello: un estudio del folio 2r del manuscrito Ms 528 de Cambrai. Tempos Históricos: Marechal Cândido Rondon, vol. 24, n° 1, p. 303 – 333, nov. 2020.
______. Sermo de Nativitate Sanctae Mariae: un estudio sobre el folio 191 del manuscrito Ms. 528 de Cambrai. Intertexto: Uberaba, vol. 14, n° Especial, p. 334 – 357. 2021.
SEVILHA, I. D. Sancti Isidori, Hispalensis Episcopi, Opera Omnia. Tomus Quintus. Patrologiae Cursus Completus. Series Latina. Tomus LXXXIII. Paris: J. P. Migne, 1862. 1380p.
SOMMERLECHNER, A. Kaiser Herakleios und die Rückkehr des heiligen Kreuzes nach Jerusalem: Überlegungen zu Stoff – und Motivgeschichte. Römische Historische Mitteilungen: Viena, vol. 45, p. 319 – 360, mar. 2005.
SOUZA, G. Q. D. A recepção do mito de Heráclio por Gautier D’Arras. 2014. 248f. Tese (Doutorado em História) – Universidade Estadual Paulista, Assis, 2014.
TEÓFANES CONFESSOR. Chronographia, Vol. 1. Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. Bonn: Impensis Ed. Weberi, 1839. 923p.
Downloads
Publicado
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2025 Signum (Associação Brasileira de Estudos Medievais. Online)

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.